مثال نقض موردی است که یک ادعای کلی را به چالش می‌کشد. وقتی می‌گوییم «همهٔ عکس‌های روشن بهترند»، یک عکس بیش از حد روشن که جزئیاتش از بین رفته می‌تواند این ادعا را رد کند. تمرین مثال نقض به دقیق‌تر کردن جمله‌ها کمک می‌کند.
واژه‌های کلی را پیدا کنید
همه، همیشه، هیچ‌وقت و هر، نشانه‌های خوبی برای شروع‌اند. ادعا را دقیق بنویسید و معلوم کنید دربارهٔ چه مجموعه‌ای صحبت می‌کند. جملهٔ مبهم را نمی‌توان با اطمینان بررسی کرد.
مورد مخالف را با همان شرایط بسازید
اگر ادعا دربارهٔ همهٔ مسیرهای کوتاه است، مثال باید مسیر کوتاهی باشد که ویژگی ادعاشده را ندارد. عوض کردن موضوع یا شرایط، مثال نقض معتبر نمی‌سازد. از دانش‌آموز بخواهید توضیح دهد کدام بخش ادعا در نمونه صدق نمی‌کند.
ادعا را اصلاح کنید
پس از مثال نقض، جمله را دور نیندازید. آن را محدود کنید: مسیر کوتاه در شرایط مشابه ممکن است زمان کمتری بخواهد، اما نوع مسیر هم مهم است. اصلاح باید دقیق باشد و از تبدیل ادعا به جمله‌ای بی‌محتوا پرهیز کند.
نمونهٔ اجرایی
ادعای فرضی «هر کار گروهی باعث می‌شود همه مشارکت کنند» را با گروهی بررسی کنید که یک نفر تمام تصمیم‌ها را گرفته است. این نمونه نشان می‌دهد گروه بودن به‌تنهایی مشارکت برابر نمی‌سازد. جملهٔ دقیق‌تر می‌تواند به نقش روشن و فرصت پاسخ فردی اشاره کند.
خطای رایج و راه اصلاح
یک مورد متفاوت همیشه مثال نقض نیست. همچنین پیدا کردن استثنا نباید به تمسخر گوینده تبدیل شود. موضوع تمرین، دامنهٔ جمله است. برای ادعاهای احتمالی مانند «اغلب» باید شواهد بیشتری بررسی کرد؛ یک مورد کافی نیست.
تمرین پیشنهادی
سه جملهٔ کلی دربارهٔ مطالعه یا عکاسی بنویسید. برای هر کدام یک مورد مخالف محتمل پیدا کنید. سپس توضیح دهید آیا واقعاً مثال نقض است و جمله را با شرایط روشن‌تر بازنویسی کنید.
پرسش رایج
آیا یک مثال نقض برای رد ادعای همگانی کافی است؟
اگر مورد واقعاً داخل دامنهٔ ادعا باشد و ویژگی مورد نظر را نداشته باشد، بله. اما این نتیجه دربارهٔ ادعاهای آماری یا احتمالی به همان شکل برقرار نیست.
این راهنما با کمک هوش مصنوعی برای وب‌سایت لیلا علی‌پور تهیه شده است. مثال‌ها و تمرین‌ها پیشنهادی‌اند و گزارش یک کلاس برگزارشده نیستند.