«دانش‌آموز مفهوم مسئولیت را بفهمد» جهت درس را نشان می‌دهد، اما برای مشاهدهٔ یادگیری کافی نیست. هدف قابل مشاهده می‌گوید دانش‌آموز در پایان فعالیت چه کاری انجام می‌دهد، با چه محتوایی کار می‌کند و پاسخ قابل قبول چه ویژگی‌ای دارد. با چنین هدفی می‌توان فعالیت و ارزشیابی را به هم وصل کرد.
سه جزء یک هدف روشن
فعل را از میان کارهای قابل مشاهده انتخاب کنید: مقایسه کند، دسته‌بندی کند، توضیح بدهد یا پیشنهاد بنویسد. سپس موضوع را مشخص کنید. در پایان، معیار را بیفزایید؛ مثلاً پاسخ باید دو شاهد از موقعیت داشته باشد. تعداد شاهد به‌تنهایی کیفیت استدلال را تضمین نمی‌کند؛ ارتباط شاهد با ادعا را نیز بررسی کنید.
از عبارت کلی به هدف عملی
عبارت «با محیط زیست آشنا شود» را به «برای کاهش زبالهٔ کلاس دو اقدام پیشنهاد دهد و محدودیت هر کدام را توضیح دهد» تبدیل کنید. هدف دوم به دانش‌آموز امکان انتخاب می‌دهد، اما خروجی آن روشن است. اگر درس فقط پانزده دقیقه فرصت دارد، تعداد اقدام‌ها را به یکی کاهش دهید.
فعالیت را با هدف تطبیق بدهید
اگر هدف مقایسه است، فقط تعریف خواندن کافی نیست. دو موقعیت در اختیار کلاس بگذارید و جدولی برای شباهت، تفاوت و دلیل بسازید. پیش از اجرا، یک پاسخ فرضی بنویسید. اگر پاسخ بدون انجام فعالیت هم قابل حدس باشد، مسئله یا معیار را دقیق‌تر کنید.
نمونهٔ اجرایی
برای درس امکانات محله، هدف پیشنهادی این است: دانش‌آموز دو محل مناسب برای کتابخانه را با توجه به دسترسی و آرامش مقایسه کند. خروجی یک جدول دو ردیفی و یک انتخاب همراه دلیل است. معلم بررسی می‌کند که دلیل به اطلاعات نقشه مربوط باشد، نه صرفاً به علاقهٔ شخصی.
خطای رایج و راه اصلاح
فهرست بلند فعل‌ها، هدف را بهتر نمی‌کند. برای یک جلسه یک یا دو خروجی اصلی انتخاب کنید. همچنین سرعت پاسخ‌دادن را با فهم یکی نگیرید؛ امکان توضیح شفاهی، نوشتن یا رسم نمودار را متناسب با هدف فراهم کنید.
تمرین پیشنهادی
یکی از هدف‌های درس آینده را بردارید. زیر فعل، موضوع و معیار آن خط بکشید. اگر بخشی وجود ندارد، آن را اضافه کنید. سپس در یک جمله بنویسید کدام کار دانش‌آموز شاهد رسیدن به این هدف خواهد بود.
پرسش رایج
آیا همهٔ هدف‌ها باید عدد داشته باشند؟
خیر. معیار می‌تواند ارتباط دلیل با شاهد یا روشن بودن مراحل کار باشد. عدد فقط زمانی مفید است که بخش معناداری از خروجی را مشخص کند.
این راهنما با کمک هوش مصنوعی برای وب‌سایت لیلا علی‌پور تهیه شده است. مثال‌ها و تمرین‌ها پیشنهادی‌اند و گزارش یک کلاس برگزارشده نیستند.
برای ادامهٔ این تمرین
برای طراحی بخش مکمل فعالیت، راهنمای طراحی روبریک ساده برای پروژهٔ دانش‌آموزی را نیز ببینید.